Wacław Niżyński

Wacław Niżyński – znany na świecie jako Vaslav Nijinsky

Urodził się 12 marca 1889 roku w Kijowie w polskiej rodzinie. Jego rodzice, tancerze, występowali w całej Rosji. Wacław wychował się wśród scen teatralnych i cyrkowych. Tańczył od zawsze. Pierwszy raz wystąpił przed publicznością w wieku 5 lat w Odessie. Doskonale  opanował rosyjskie tańce ludowe. W cyrku nauczył się żonglerki i figur akrobatycznych. W wieku 7 lat występował w Wilnie w numerach ze zwierzętami. Tak bogate doświadczenia ukształtowały szerokie horyzonty i taneczną wyobraźnię Niżyńskiego.

SONY DSC

W 1897 roku rodzice rozstali się. Matka, wraz z trójką dzieci, wybrała Petersburg z powodu Carskiej Szkoły Teatralnej. Jej ukończenie gwarantowało artyście angaż w teatrze i rozwój kariery. Wacław dostał się spośród tysięcy kandydatów i ze względu na talent taneczny przyznano mu jedno z 6 prestiżowych stypendiów naukowych.

Od 1906 roku zaczął regularnie występować w Teatrze Maryjskim w Petersburgu. Pierwszym mecenasem i kochankiem Niżyńskiego był książę Paweł Lwow, miał 35 lat, Wacław 18. W 1907 roku Niżyński poznał Siergieja Diagilewa, impresario i założyciela Baletów Rosyjskich. Sprowadzał on do Paryża spektakle operowe i baletowe. Latem 1909 roku Niżyński wystąpił tam pierwszy raz. Podobno już wtedy zostali kochankami.

Doskonałość tańca Niżyńskiego została doceniona, ponieważ we Francji nie było klasycznych tancerzy płci męskiej. W świecie baletu, w którym ważniejsze były doskonały warsztat i wygląd tancerza, Niżyński był nowatorem. Kostium i charakteryzacja dopełniały jego wcieleń scenicznych, a dla podkreślenia autentyzmu potrafił wykonywać niezgrabne i wcześniej niedopuszczalne figury. Niżyński zrewolucjonizował taniec, i już na początku kariery okrzyknięto go bogiem tańca. W 1911 w “Duchu Róży”, specjalnie dla niego, napisano pierwszą partię solową dla tancerza. To wtedy role męskie zyskały względem ról kobiecych równoprawny wpływ na narrację.

W 1910 roku zadebiutował jako choreograf, w „Popołudniu Fauna” z muzyką Claude’a Debussy. Jako pierwszy zastosował w tańcu abstrakcję i niemal rzeźbiarską choreografię. Wprowadził na scenę bezruch, równie ważny dla całości co ruch. Premiera wywołała skandal, a kontrowersyjne zakończenie zostało w późniejszych występach usunięte (Niżyński jako Faun kopulował na scenie z apaszką).

W 1912 Niżyński stworzył choreografię do baletu “Gry”. Muzykę napisał Debussy a scenografię zaprojektował Leon Bakst. Wacław ponownie porzucił klasyczne figury i formy by tym razem przedstawić czysty rytm i ruch. Bohaterowie flirtują grając beztrosko w tenisa. Widzowie niegotowi na błahy temat, współczesne stroje i nowatorski charakter ruchów byli oburzeni.

W 1913 w “Święcie Wiosny” Strawiński w muzyce melodię zastąpił rytmem a Niżyński solowe elementy choreografii zastąpił szybkimi, skomplikowanymi i nienaturalnymi ruchami. Publiczność znów była wzburzona, ale narodziła się wówczas nowa forma baletu.

W 1911 roku, Węgierka, Romola de Pulszky oglądając występ Wacława zachwyciła się nim. Zerwała zaręczyny z ówczesnym narzeczonym i  rozpoczęła naukę tańca. W 1913 roku przyjęto ją do Baletów Rosyjskich. Podczas podróży na tournee baletu po Ameryce Południowej, gdy Diagilew został w Europie, Romola wykupiła droższy bilet na statek by zbliżyć się do Niżyńskiego. Jeszcze w trakcie rejsu, Wacław oświadczył się. Zrozpaczony Diagilew szybko wyrzucił Niżyńskiego z zespołu. Pozbawiony wsparcia opiekuna i impresario, tancerz bezskutecznie próbował kontynuować karierę w Londynie.

Diagilew darzył Niżyńskiego sentymentem do końca życia. W 1914 wyciągnął młode małżeństwo z aresztu domowego w Budapeszcie, ponieważ potrzebował Niżyńskiego w tournee po Stanach Zjednoczonych i Ameryce Południowej. Gdy od 1919 Wacław był leczony w szpitalach psychiatrycznych w różnych częściach Europy, i nie mógł już tworzyć, Diagilew odwiedzał go co jakiś czas.

Niżyński zmarł 8 kwietnia 1950 roku w Sussex w Anglii. Trzy lata później jego ciało zostało przeniesione do Paryża na cmentarz Montmartre.


Źródło:

„Niżyński. Bóg tańca”; Lucy Moore; Wydawnictwo Marginesy; Warszawa 2014; ISBN 978-83-64700-02-6

Zapisz