Karol Chłapowski

SONY DSCKarol Bozenta Chłapowski urodził się w listopadzie 1841 roku w Wielkopolsce, wtedy w zaborze pruskim.

Był wielkopolskim szlachcicem. Nazywano go hrabią, ale tytułu nie posiadał. Wychował się we Francji i w Belgii. Lepiej mówił po francusku niż po polsku. Walczył w Powstaniu Styczniowym, spędził potem 18 miesięcy w pruskim więzieniu. Jego stryj Dezydery Chłapowski był generałem w służbie Napoleona.

W 1866 zakochał się w Helenie Modrzejewskiej, aktorce, pannie z dzieckiem. Był od niej młodszy o 13 miesięcy. Poznali się podczas gościnnych występów jej trupy w Poznaniu. Kiedy wyjeżdżali, od razu pojechał za Heleną. I tak za nią jeździł prawie wszędzie, do Warszawy, Lwowa, Krakowa, Nowego Jorku, Londynu…

Rodzina Karola sprzeciwiała się Helenie i nie chciała dopuścić do ślubu. Pobrali się po dwóch latach znajomości, 12 września 1868 roku w Krakowie. Prawie wszyscy uznali w końcu ich małżeństwo. Wymagano jednak, by Helena grała tylko role zgodne z wartościami katolickimi.

Karol, mimo braku talentu, próbował zostać literatem. Był naczelnym redaktorem dziennika „Kraj” w Krakowie, czy współredaktorem dziennika „Figaro” w Warszawie. Próbował także sił jako tłumacz. Modrzejewska występowała w przetłumaczonych przez niego sztukach: „Norze” Ibsena, „Julii”, czy „Sfinksie” Feuilleta. Z braku sukcesów literackich pracował nawet w banku i w towarzystwie ubezpieczeniowym.

W 1875 roku w Teatrze Rozmaitości w sztuce „Nietoperze”, głównego aktora ucharakteryzowano na podobieństwo Chłapowskiego. Postać przez niego grana, to niepracujący salonowy intrygant, żyjący z dochodów żony. Po premierze wybuchła w Warszawie afera towarzyska, która dała Modrzejewskiej pretekst do wyjazdu do Ameryki. Chłapowscy, wraz z towarzyszami podróży, planowali kupić tam farmę, by stworzyć otwarty dom dla artystów. W 1876 roku wyjechali do Kaliforni. W grupie osób płynących z Heleną i Karolem był między innymi Henryk Sienkiewicz.

Po pół roku, Helena przenosi się do San Francisco żeby przygotować się do występów w Ameryce. W 1878 roku farma polskich pionierów zostaje sprzedana ze stratą. Ponieważ w Ameryce Gwiazdy nie podróżują z mężami, Karol zaczął towarzyszyć Modrzejewskiej dopiero w drugim sezonie, kiedy aktorka przemieszczała się po Ameryce prywatnym, wynajętym wagonem. Towarzyszył jej przez ponad 20 objazdowych tournee po Stanach Zjednoczonych i przez wszystkie europejskie. Po kilku sezonach w USA, Karol został jej menedżerem. Choć początkowo był bardzo roztargnionym impresario (mylił pociągi, miasta, a nawet osoby i terminy), w końcu udało mu się zakończyć kilka tras z sukcesem.

Równolegle, Karol znajdował różne zajęcia. Nadzorował pracę Mabel Collins nad biografią Modrzejewskiej wydaną w 1883 roku – „The story of Helena Modjeska (Madame Chłapowska)”. Na okładce umieszczono herb Chłapowskich. Wszedł do zarządu Komitetu Centralnego Dobroczynności, utworzonego przez Związek Narodowy Polski w Ameryce dla pomocy tym Polakom, których pruskie prawodawstwo zmusiło do emigracji. Pojechał nawet nawiązać kontakt z innymi komitetami pomocy dla wysiedleńców. Karol redagował, przepisywał i tłumaczył na angielski pamiętniki Heleny. Według Stanisława Witkiewicza, Chłapowski również je cenzurował. Przede wszystkim jednak, Karol przez 40 lat był prywatnym, oddanym sekretarzem i skrupulatnym skarbnikiem Modrzejewskiej.

Jedynym naprawdę udanym interesem Chłapowskiego w Ameryce była sprzedaż posiadłości nazwanej przez Modrzejewską „Arden”. Kupili ją w 1888 roku i spędzali tam wakacje. Rozbudowali ją nawet w spory folwark. Sprzedawali miód i kukurydzę. Po 18 latach została sprzedana, co zapewniło im środki na emeryturę.

Gdy Helena zmarła w 1909 roku, Karol zorganizował 100-dniowy pogrzeb. Towarzyszył trumnie z ciałem w pociągu z zachodniego na wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych, statkiem przez Atlantyk i pociągiem do Krakowa, trasą, którą oboje bardzo dobrze znali.

Karol zmarł 20 marca 1914 roku w Żegocinie w Wielkopolsce. Przeżył Modrzejewską o 5 lat, które spędził w rodzinnych stronach.


Źródło:

„Żywot Modrzejewskiej”; Józef Szczublewski; Państwowy Instytut Wydawniczy; Warszawa 1977